Fort aan de Voordorpse Dijk

Functie: Verdediging inundatiekeerkade met inundatiesluizen en duikers, Utrecht vrijwaren van artilleriebombardementen, verdediging spoorlijn Amersfoort-Utrecht.

Wijziging / uitbreiding bebouwing: Het fort is gebouwd als een onregelmatige gebastioneerde vierhoek met bomvrije kazerne, remise en schuilplaatsen. 1879: Aardwerk gewijzigd, aanleg van een dubbele lage flank (te bereiken via een onder de wal gelegen poterne). Het fort verkeert in goede staat.

Het ruim 125 jaar oude 'Fort op den Voordorpschendijk' kortweg aangeduid als Fort Voordorp heeft een bewogen verleden. Een geschiedenis over bomvrije gebouwen en remises, inundaties en Verboden Kringen, kanonnen en schootsvelden. Tijdens drie mobilisaties werd het fort ter verdediging ingericht en stonden er troepen met hun bewapening paraat. Maar tot een aanval is het nooit gekomen.

 

bomvrije kazerneNa de Tweede Wereldoorlog had de Nieuwe Hollandse Waterlinie de strijd in de wapenwedloop definitief verloren. In 1960 werd fort Voordorp dan ook opgeheven als "vestingwerk". Een periode van ongeregeld gebruik en verwaarlozing volgde, waarbij de gebouwen op het fort werden aangetast en jarenlang waren overgeleverd aan de elementen. Een laatste verdediging moest daarom gevoerd worden tegen voortschrijdend verval. Een strijd, die inmiddels gewonnen is met een zorgvuldige restauratie van de belangrijkste onderdelen van het fort. Een restauratie, die bovendien recht doet aan het monumentale karakter van dit fort als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een nieuwe bestemming vormt nu het draagvlak voor het behoud van dit militaire Rijksmonument.

 

Waterlinies

Fort Voordorp maakt samen met tientallen forten en enkele vestingsteden deel uit van de vermaarde Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW), destijds de belangrijkste verdedigingslinie van ons land. De ongeveer 85 kilometer lange linie, die is aangelegd in de periode 1815-1885 en tot 1940 in gebruik zou blijven, strekte zich uit van de Zuiderzee in het noorden tot aan de grote rivieren in het zuiden. Daarmee beschermde deze hoofdverdedigingslinie het welvarende en dichtbevolkte westelijke gedeelte van Nederland tegen aanvallen uit het oosten en zuiden .


Uitgebreide onderwaterzettingen als hindernis, in het militaire jargon inundaties genaamd, vormden de ruggengraat van de verdediging in de NHW. In tijden van mobilisatie en oorlog zetten de verdedigers de laaggelegen gebieden onder water om de vijand tegen te houden. Die aaneengesloten gebieden vormden dan tezamen een waterlinie. Dit bij uitstek Nederlandse verdedigingsmiddel heeft zijn nut in de vaderlandse geschiedenis meermalen bewezen, voor het eerst in de 80-jarige oorlog tegen de Spanjaarden. Later vormden de inundaties in de Oude Hollandse Waterlinie - de meer westelijk gelegen voorloper van de NHW - voor de troepen van de machtige Franse koning Lodewijk XIV in 1672-1673 een onoverwinnelijke barrière, die hun opmars tot staan bracht. En de NHW was nog beter opgezet dan zijn voorganger. Het vlakke Hollandse polderlandschap met zijn vele kanalen en sloten leende zich uitstekend voor het stellen van inundaties, maar geheel "waterdicht" was de linie toch niet. Een aantal doorgangen, accessen genaamd, zoals stroomruggen van rivieren, maar vooral dijken, wegen en later ook spoorlijnen, doorkruisten de inundatievlakten. En juist op die punten legde men forten aan om een vijand de doorgang te beletten. Soms lagen er al vestingsteden uit de tijd van de Oude Hollandse Waterlinie, zoals Naarden en Woudrichem. Met de nodige moderniseringen gingen ze eveneens deel uitmaken van de nieuwe linie.

 

De vorm en grootte van de sinds 1815 aangelegde verdedigingswerken werden aangepast aan hun functie, de terreinomstandigheden, het beloop van de inundaties enzovoorts. Bovendien ondergingen de forten in de 19de eeuwse wapenwedloop tussen vestingbouw en artillerietechniek belangrijke wijzigingen. Met name bij fort Voordorp is dat maar al te duidelijk gebleken.

Satelliet foto ©

De tweede fortenlinie bij Utrecht

Het fort op de Voordorpsedijk, meestal kortweg aangeduid als fort Voordorp, is tegelijkertijd met de forten Ruigenhoek, Rijnauwen en Vechten aangelegd in de periode 1867-1871.

Gelegen op een afstand van ca. 3500-4000 meter van de toenmalige stadsrand van Utrecht, vormden deze forten een tweede linie, die de stad in geval van een vijandelijke aanval moest vrijwaren van artilleriebeschietingen. De aanleg van de tweede fortenlinie was noodzakelijk geworden door de invoering vanaf 1863 van het getrokken voorlaadgeschut, dat een bereik had van ca. 3,5 kilometer. Dit betekende een verdubbeling ten opzichte van het tot dusver gebruikte gladde voorlaadgeschut met een bereik van slechts 1,5-2 kilometer


Door het nieuwe geschut bood de tussen 1816-1824 aangelegde eerste fortenlinie, waarvan de forten De Klop, De Gagel, Blauwkapel, De Bilt, Vossegat en de Lunetten deel uitmaakten, onvoldoende bescherming. Daarvoor lag deze fortenlinie te dicht langs de toenmalige stadsrand. De ruimte tussen beide fortenlinies vormde een buffer tussen de vijandelijke artillerie en de stad Utrecht. En het geschut van de tweede fortenlinie had onder meer tot taak, de vijandelijke artillerie op een afstand te houden.

 

De functie van het fort

Gelegen op het noordoostelijke punt in de tweede fortenlinie kreeg fort Voordorp meerdere taken toebedeeld. Samen met de andere verdedigingswerken van de tweede fortenlinie, bracht het fort de insluitingskring in geval van een vijandelijke aanval op grotere afstand van de stad Utrecht.

Het fort sloot de Voordorpsedijk af - destijds nog een smalle klinkerweg - die boven het inundatiepeil lag en dus toegankelijk zou blijven. Daarmee waren in de dijk gelegen inundatieduikers eveneens beschermd tegen vijandelijke ingrepen.


Naar het noorden kon het geschut op het fort de in 1863 aangelegde spoorlijn Utrecht-Amersfoort onder vuur nemen. Ook eventuele vijandelijke geschutsbatterijen in het bosgebied bij De Bilt lagen binnen het bereik van Voordorp. Tenslotte voorzag het fort in flankerend vuur ter ondersteuning van fort Blauwkapel en de bestrijking van de Biltsestraatweg


 

Bron: fortvoordorp.nl


 




Nieuwe informatie: Regelmatig

DE WATERLINIE ROUTE bekijken is aan
te bevelen.