Fort Rijnauwen


fort rijnauwen

Functie: In samenwerking met het veldleger het grote acces de Houtense Vlakte en de er naast gelegen werken verdedigen, was onderdeel van de vooruitgeschoven fortenkring rond Utrecht.

Wijziging / uitbreiding bebouwing: Gebouwd volgens het polygonale stelsel en is het grootste fort in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. 1877: Bouw bomvrije kazerne (zie afbeelding links) en remises, de beide poortgebouwen in de wachthuizen veranderd. 1914-1918: In de mobilisatie het glacis voorzien van loopgraven en schuilplaatsen van gewapend beton. 1939-1940: Bouw gietstalen kazemat.


Het fort bij Rijnauwen is 31.4 hectare groot en daarmee tevens het grootste fort uit de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tussen 1877 en 1885 zijn er verbeteringen aan aangebracht. Het fort moest, samen met de ernaast gelegen forten, de Houtense Vlakte verdedigen. Dit is een brede terreinstrook aan beide kanten van de kromme rijn. Het fort was zo rond 1885 ingericht voor een bezetting van zo'n 675 man en ± 100 stukken geschut. Als je over de toegangsbrug loopt kom je bij het wachthuis. Vroeger ging men door een poterne (een overdekte doorgang door een wal of muur) het terreplein (een door wallen ingesloten open ruimte) op. Het is een polygonaal fort en de flanken van het fort kon men vanuit flankbatterijen onder vuur nemen. Men schoot vanuit de flankbatterijen over de fortgracht heen. De flankbatterijen zijn zo geplaatst dat men niet bij elkaar naar binnen kon schieten. De ingang van de flankbatterijen 3 en 4 zijn vanaf het terreplein goed te zien. Mindergoed zijn de flankbatterijen 5 en 6 te zien. Deze zitten verscholen tussen het groen.  Tussen de flankbatterijen 3 en 4 is in 1878 een, voor die tijd, bomvrije kazerne gebouwd. Dit is de nieuwe bomvrije kazerne. De oude staat er achter. Vreemd genoeg staat er boven de ingang van de oude bomvrije kazerne "caponnière". Dit is naar mijn idee niet juist. De oude bomvrije kazerne is d.m.v. een poterne te bereiken. 
Bij de ingang van de oude bomvrije kazerne zijn de originele houten deuren en luiken te zien.
Van uit de oude kazerne is de caponnière te bereiken. Deze caponnière beschikt over 8 kazematten. Aan beide kanten 4 stuks. Vanuit die kazematten was de fortgracht aan de voorkant (oostkant) onder vuur te nemen. Vanuit de flankbatterijen 3 en 4 waren de flanken van de caponnière te verdedigen. In de caponnière zijn een tweetal kruitmagazijnen te vinden. Om op een veilige manier de kruitmagazijnen van licht te voorzien waren er olielampen in een lampnis geplaatst. Deze nis was aan de kant van het kruitmagazijn voorzien van een ruit met een dikte van ± 2 cm  Om er voor te zorgen dat de lamp voldoende zuurstof krijgt om te blijven branden is de lampnis voorzien van een aanvoer en een afvoerkanaal. Het aanvoerkanaal is op de foto te zien als een rond gat onder de nis. Het afvoerkanaal loopt naar boven. De nis was ook nog voorzien van een deurtje waar achter de lamp geplaatst kon worden. Het deurtje is op de foto niet te zien. Het is de moeite waard om bij een bezoek aan het fort eens op het schitterende metselwerk te letten. Dit zou in deze tijd onbetaalbaar zijn. De bouwkosten bedroegen in 1871 ruim ƒ 766 000,-

 

Reduit

Aan de keel van het fort vinden we het reduit. Dit is een klein vijf hoekig fort binnen het grote fort. Dit was voor de laatste verdediging. Het reduit was voorzien van een keuken met schouw. Alleen de ruimte is nog te zien. De kookpotten met daaronder de mogelijkheid een houtvuur te stoken zijn helaas weg. Er loopt een grote gang vanaf de ingang naar achter. Achterin die gang zit een kazemat. Ook hier is alles rond gemetseld. Vanaf de ingang is het ook mogelijk links af te slaan. Dan loop je langs het voedselmagazijn, de voormalige keuken en diverse geschutsruimten. 

Ongeveer in het midden van het reduit vinden we een trappenhuis. In dit trappenhuis staat een gietijzeren trap. Via deze trap kun je bovenop het reduit komen. Boven in het trappenhuis zat vroeger een hijsinrichting met een loopkat. Hiermee kon men geschut naar boven takelen. Voor het geschut zijn boven op het reduit een tweetal open remises gebouwd. Helaas is de hijsinrichting verdwenen.

Toiletten

Zeer fraai zijn de "poepdozen" waar de manschappen in vroegere tijden gezamenlijk de pot op ging. Dit was tevens de gelegenheid om bij te praten.Heel sociaal dus, al hoor je de meeste mensen
lachen. Tegen de muur zitten prachtige tegeltjes. Volgens kenners zijn dit "witjes".

 

scheur in het plafond

Canadezen

Na de bevrijding in 1945 zijn enkele maanden Canadezen op het fort gelegerd geweest. Ook was er veel Duitse munitie op het fort achter gebleven. Deze Canadezen waren niet bekend met de Duitse munitie. Uit nieuwsgierigheid en uit verveling zijn ze wat gaan spelen met deze overgebleven munitie. De uitwerking hiervan is te zien aan de gietstalen koepel van de kazemat op de wal tussen flankbatterij 2 en 3 nabij remise R2. Ook moest het reduit eraan geloven. In het rechter bastion van het reduit werd een grote hoeveelheid explosieven tot springen gebracht. Her resultaat is duidelijk te zien. De vloer is ±20 cm gezakt en een deel van het plafond is ± 7 cm verzakt. Ook zit er een scheur in het plafond waar je je vuist in kwijt kunt. Jammer zeggen veel mensen, maar staatsbosbeheer en vele natuurliefhebbers zijn er blij mee. Het is een ideaal winteronderkomen voor vleermuizen.
Als laatste hebben zij de toegangsbrug van het buitenfort naar het reduit opgeblazen.

 

Ook dit fort is een bezoek meer dan waard.

 

Let ook buiten het fort op kleine details. In de toegangsweg naar de jeugdherberg rechts het restant van een tankgracht te zien. Ook restanten van een tankversperring zijn terug te zien. Rond het fort staan diverse hardstenen grenspalen van het ministerie van oorlog.

 

 

Bron: verdedigingswerken.nl



Satelliet foto ©




Nieuwe informatie: Regelmatig

DE WATERLINIE ROUTE bekijken is aan
te bevelen.


Zie ook:


Fort Rijnauwen, het
grootste waterlinie
fort van Nederland

Staatsbosbeheer


Kinderexcursie op
fort Rijnauwen

Ga eens op pad met
de boswachter.
Hij vertelt leuke
verhalen over
de natuur én weet
het antwoord
op al je vragen.


Fort Rijnauwen
(YouTube
)


Faceboopk